Кейде мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасына қатысушылар ЖАО бірінші кезекте кімге жалға берілетін тұрғын үйді беру керектігін бағалауда біржақты емес деп санайды. Сатып алушы оның құқықтары бұзылып жатыр деп есептесе, не істей алады?
Қазақстанда кезекте тұрғандар саны 300 мыңға жуық адамды құрайды. Олардың әрқайсысы кемінде 35 шаршы метрді алатын болса, онда шаршы метрлердің жалпы саны 10 миллион шаршы метрден асады. «Нұрлы жол» бағдарламасы бойынша 2020 жылға дейін 1,5 шаршы метрге жуық тұрғын үй, яғни 29 мың пәтер пайдалануға берілуі тиіс. Құрылысқа Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі де, Жылжымайтын мүлік қоры да атсалысып жатқанымен, мұндай көп тұрғын үй құрылысын мемлекеттік бағдарламаға төтеп беру оңай шаруа емес.
Жыл сайын кезекте тұрғандар саны артып келеді, жалпы, құрылысты қажет ететін шаршы метрлердің саны да айтарлықтай көп. Сондықтан кезекте тұрғандар арасындағы бәсекелестік үнемі өсіп келеді. Кейде бұқаралық ақпарат құралдарында мемлекеттік қызметшілер жеңілдікті пәтер алуға «көмек» ретінде пара алады деген мақалалар шығады. Тұрғын үй комиссиясының шешіміне оң ықпал ете аламын деп, мемлекеттік органдарға қатысы жоқ алаяқтар да бар.
Тұрғын үй секторындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының жұмысы азаматтардың құқықтарын бұзу жағдайларын анықтауға бағытталған. Бағдарламаға қатысушы пәтерлерді бөлу кезінде оның құқығы бұзылды деп есептесе, осы ұйымға хабарласу керек.
Бюро сыбайлас жемқорлық схемаларының алдын алу, анықтау, ашу, жолын кесу және тергеу функцияларын жүзеге асыру үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Ұйым 2015 жылдан бері Мемлекеттік қызмет істері министрлігінің құрамында сыбайлас жемқорлықпен күресіп келеді.
Қолжетімді баспана болмаса не істеу керек?
Тұрғын үй болмаған жағдайда не істеу керектігін бәрі біледі: жергілікті өзін-өзі басқаруда кезекке тұру. Ал қолжетімді баспанаға заңды құқықтарыңыз бұзылған жағдайда не істеу керек? Осы жағдайларды егжей-тегжейлі қарастырайық.
Кезек өте баяу қозғалады. Баспана алғысы келетіндер көп жылдан бері кезекте тұр, ол іс жүзінде қозғалмайды. Арыз берушінің бұл туралы айтуы жеткіліксіз – дәлелдемелерді жинау қажет. Атап айтқанда, бұл әр жылдары алынған басымдық сертификаттары. Сондай-ақ, көрсетілген мерзімде қанша пәтер пайдалануға берілгенін, жаңалықтарды бақылап, кезегіңіздің қалай өткенін есептей аласыз.
Тұрғын үйді бөлудегі дұрыс емес нүктелер. Мұндай талапты жас отбасылар жасай алады. Өтінім беру кезінде кезек емес, әртүрлі факторларға байланысты ұпайлар берілетін қатысушылардың тізімі қалыптасады, мысалы:
- Бірінші балаға 20 ұпай, кейінгі балаларға 30 ұпай беріледі;
- мүгедек немесе ауыр аурумен ауыратын отбасы мүшесіне – әрқайсысына 10 балл.
Егер сіз Ұлттық бюроға жүгінсеңіз, сізге нақты тармақтар бойынша ұпайлар берілмегенін растау керек.
Бұқаралық ақпарат құралдарында баспанаға құжаттарды қабылдау туралы мәлімдемелер болған жоқ. Бағдарлама қатысушылары құжаттарды қабылдау басталғанын білмегендерін жиі айтады. Алайда, мемлекеттік бағдарламаның шарттарына сәйкес, ЖАО құжаттарды қашан және қай жерде қабылдайтыны туралы ресми сайтта және БАҚ арқылы кемінде алты ай бұрын хабардар етуі тиіс. Көбінесе, әкімдіктер дүрлікпеу үшін өз порталында қарапайым баннермен шектеліп, қалалық БАҚ-та мәлімдемелер жарияланбайды. Құжаттарды қабылдау туралы ақпаратты жасыру құқық бұзушылықты тергеп-тексеруге әкеп соғуы мүмкін.
Қалай өтініш беруге болады?
Сыбайлас жемқорлық фактілері туралы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросына немесе оның мемлекеттік бағдарламаға қатысушының тұрғылықты жері бойынша департаменттеріне тікелей хабарлауға болады. Мұны үш жолмен жасауға болады:
- 1494 немесе 8 (7172) 90-94-46, 90-94-48 телефондары бойынша байланыс орталығына қоңырау шалу арқылы;
- электрондық үкімет сайты арқылы – egov.kz (бұл әдіс үшін сізде электрондық цифрлық қолтаңба болуы керек);
- мекенжайына хат жазу арқылы: Астана қ., көш. Сеуфуллина, 37 жаста, индексі 010000.
Апелляцияға белгілі талаптар қойылады. Біріншіден, адам қылмыстар туралы (дайындалып жатқан немесе жасалған) хабарлауды қоспағанда, анонимді хабарламалар қабылданбайды. Қоғамдық және мемлекеттік қауіпсіздікке қатер төнгені туралы мәлімдемелер де жасырын түрде қабылдануы мүмкін – бұл өтініштер тиісті мемлекеттік құрылымдарға жіберіледі. Респонденттердің өтініштері мәселенің мәнін баяндаусыз және растайтын фактілерсіз қабылданбайды.
Өтiнiш тiкелей лауазымды тұлғаға берiлуге тиiс, ол сұрау салуды өңдеу нәтижесi туралы жазбаша жауап беруге мiндеттi. Жеке тұлға өз өтінішінде өзінің толық аты-жөні мен мекен-жайын, заңды тұлға – өзінің атауын, мекенжайын, күнін, өтініштің шығыс нөмірін көрсетеді. Бюроға өтінішке қол қою керек – немесе күні электрондық үкімет веб-сайты арқылы хабарласқан жағдайда қағаз немесе цифрлық.
Шағым беру кезінде іс-әрекеті бағдарламаға қатысушыға заңсыз болып көрінетін субъектіні немесе тікелей лауазымды тұлғаны/тұлғаны көрсету міндетті.
Анонимді шағымдарға хаттың авторын анықтау мүмкін емес, оның қолы (оның ішінде электрондық) жоқ, пошталық мекенжайы көрсетілмеген шағымдар жатады. Өтініш Ұлттық бюроға түскеннен кейін ол тіркелуге және қаралуға жатады. Жүргізілген жұмыстардың нәтижелері жөнелтушіге жазбаша түрде хабарланады.
